Ο ξενόλιθος (ξένο πέτρωμα) είναι ένα θραύσμα πετρώματος το οποίο περιβάλλει ένα άλλο πέτρωμα.
Συμβαίνει περισσότερο στα πυριγενή πετρώματα όταν το μάγμα είναι αρκετά ρευστό ώστε να ρέει γύρω από πιο στερεά πετρώματα. Οι ξενολίθοι μπορεί να καλύπτονται στα περιθώρια ενός θαλάμου μάγματος, να αποσπώνται από τα τοιχώματα μιας ροής λάβας ή να μαζεύονται κατά μήκος του εδάφους από τη λάβα που ρέει στην επιφάνεια της Γης. Ένας ξενοκρύσταλλος είναι ένας μεμονωμένος ξένος κρύσταλλος που περιλαμβάνεται μέσα σε ένα πυριγενές σώμα. Παραδείγματα ξενοκρυστάλλων είναι οι κρύσταλλοι χαλαζία σε μια λάβα χαμηλού πυριτίου και τα διαμάντια σε διατρήματα κιμπερλίτη.
Αν και ο όρος ξενολίθος συνδέεται συνηθέστερα με πυριγενή εγκλείσματα, ένας ευρύς ορισμός θα μπορούσε να περιλαμβάνει θραύσματα πετρωμάτων που έχουν εγκλωβιστεί σε ιζηματογενή πετρώματα. Ξενόλιθοι συναντώνται μερικές φορές σε μετεωρίτες.
Οι ξενολίθοι και οι ξενοκρύσταλλοι παρέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τη σύσταση του κατά τα άλλα απρόσιτου μανδύα. Οι βασάλτες, οι κιμπερλίτες, οι λαμπρόλιθοι και οι λαμπρόπυροι, που έχουν την πηγή τους στον ανώτερο μανδύα, συχνά περιέχουν θραύσματα και κρυστάλλους που θεωρείται ότι αποτελούν μέρος της ορυκτολογίας του κατώτερου μανδύα.
