Pachacuti Inca Yupanqui (ή Pachacutec; Quechua: Pachakutiq, το όνομα του οποίου σημαίνει "Αυτός που αναπλάθει τον κόσμο" ήταν ο ένατος Σάπα Ίνκας (1438-1471/1472) του Βασιλείου του Κούσκο, το οποίο μετέτρεψε σε αυτοκρατορία, το Tawantinsuyu. Ξεκίνησε την εποχή των κατακτήσεων που, μέσα σε τρεις γενιές, επέκτεινε την κυριαρχία των Ίνκας από την κοιλάδα του Κούσκο σε ολόκληρη σχεδόν την πολιτισμένη Νότια Αμερική. Ήταν ο τέταρτος της δυναστείας των Χανάν και το όνομα της συζύγου του αναφέρεται ως Mama Anawarkhi ή Coya Anahurque. Ο γιος τους ήταν ο Tupac Inca Yupanqui. Ο Πατσακούτι αναδιοργάνωσε τη νέα αυτοκρατορία, την Tahuantinsuyu ή "τις ενωμένες τέσσερις επαρχίες". Σύμφωνα με το σύστημά του, υπήρχαν τέσσερις apos που ο καθένας έλεγχε μία από τις τέσσερις επαρχίες (suyu).
Παρά τα πολιτικά και στρατιωτικά ταλέντα του Πατσακούτι, δεν βελτίωσε το σύστημα επιλογής του επόμενου Ίνκα. Ο γιος του έγινε ο επόμενος Ίνκας χωρίς καμία γνωστή αμφισβήτηση, αλλά στις μελλοντικές γενιές ο επόμενος Ίνκας έπρεπε να αποκτήσει τον έλεγχο της αυτοκρατορίας κερδίζοντας αρκετή υποστήριξη από τους apos, το ιερατείο και τον στρατό ώστε είτε να κερδίσει έναν εμφύλιο πόλεμο είτε να εκφοβίσει οποιονδήποτε άλλον από το να προσπαθήσει να πάρει τον έλεγχο της αυτοκρατορίας.
Το Μάτσου Πίτσου πιστεύεται ότι χρονολογείται από την εποχή του Πατσακούτι.
