Στη μουσική, η λέξη παραλλαγή σημαίνει να παίζεις ένα μουσικό κομμάτι και να αλλάζεις τις νότες ή να προσθέτεις μέρη σε αυτό, αλλά και να το κάνεις να ακούγεται όπως το μουσικό κομμάτι με άλλο τρόπο.
Πολλοί συνθέτες έγραψαν κομμάτια που αποτελούν παραδείγματα του θέματος και της παραλλαγής. Μερικές φορές το θέμα είναι ένα θέμα που επινόησαν οι ίδιοι, άλλες φορές πήραν ένα θέμα που είχε ήδη γράψει κάποιος άλλος συνθέτης και στη συνέχεια έκαναν παραλλαγές πάνω σε αυτό.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να διαφοροποιήσετε μια μελωδία, και κάθε παραλλαγή θα την αλλάξει με διαφορετικό τρόπο. Μια παραλλαγή μπορεί να παίξει τη μελωδία πολύ πιο γρήγορα ή πολύ πιο αργά, μπορεί να αλλάξει τη μελωδία προσθέτοντας επιπλέον ύψη και παύλα ή άλλες διακοσμητικές νότες ή παίζοντας τη μελωδία σε οκτάβες. Μπορεί να αλλάξει την αρμονία ή τον ρυθμό ή να χρησιμοποιήσει διαφορετικά όργανα. Μπορεί να συνδυάσει τη μελωδία σε διαφορετικά μέρη (αντίστιξη).