Συνήθως, οι λέξεις με ένα μόνο kanji είναι yamato kotoba, όπως οι λέξεις katana (kanji: 刀, hiragana: かたな, που σημαίνει: σπαθί), sakana (kanji: 魚, hiragana: さかな, που σημαίνει: ψάρι), kami (kanji: 紙, hiragana: かみ, που σημαίνει: χαρτί), yama (kanji: 山, hiragana: やま, που σημαίνει: βουνό) te (kanji: 手, hiragana: て, που σημαίνει: χέρι), και oyogu (kanji και hiragana: 泳ぐ, hiragana μόνο: およぐ, που σημαίνει: κολυμπάω). Τα περισσότερα kanji (η ιαπωνική εκδοχή των κινεζικών χαρακτήρων) έχουν δύο διαφορετικά είδη προφοράς, την on'yomi (η προφορά των kanji που έχουν δανειστεί από τα κινεζικά) και την kun'yomi (η μητρική προφορά των ιαπωνικών λέξεων που χρησιμοποιούν τα kanji). Οι λέξεις Yamato kotoba χρησιμοποιούν το kun'yomi των kanji.
Δεδομένου ότι η on'yomi προήλθε από τις κινεζικές μονοσύλλαβες (λέξεις με μία μόνο συλλαβή), οι ίδιες είναι επίσης μονοσύλλαβες και, όπως και τα κινεζικά, μπορούν να έχουν δομή CV ή CVC. Για παράδειγμα, τα on'yomi για τα ακόλουθα kanji 刀, 魚, 紙, 山, 手 και 泳 είναι tō, shi, san, shu και ei. Ωστόσο, το kun'yomi μπορεί να έχει μία ή περισσότερες συλλαβές, και αυτές οι συλλαβές είναι συνήθως μια δομή CV, όπως τα παραπάνω παραδείγματα.
Δεδομένου ότι τα ιαπωνικά χρησιμοποιούν τρία διαφορετικά συστήματα γραφής εναλλάξ, ακόμη και το yamato kotoba μπορεί να γραφτεί με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, η λέξη σούσι μπορεί να γραφτεί εξ ολοκλήρου σε hiragana ως すし, εξ ολοκλήρου σε katakana ως スシ, σε kanji ως 鮨 ή 鮓, ή σε ateji (kanji που χρησιμοποιούνται μόνο για να δείξουν την προφορά μιας λέξης και όχι τη σημασία της) ως 寿司 ή 壽司.
Τα Kanji δείχνουν συνήθως τη βασική σημασία της λέξης. Ενώ τα ουσιαστικά γράφονται συνήθως μόνο με καντζί, μπορούν επίσης να γραφτούν με καντζί αν είναι πολύ κοινές λέξεις, όπως το σούσι, ή αν τα καντζί τους δεν είναι ευρέως γνωστά, δεν ανήκουν στα καντζί τζογιό (ένας τυποποιημένος κατάλογος 1.945 καντζί που όλοι οι ενήλικες Ιάπωνες αναμένεται να γνωρίζουν) ή είναι πολύ δύσκολο να θυμάστε πώς γράφονται, όπως το μπαρ, του οποίου το καντζί είναι 薔薇, αλλά συνήθως γράφεται μόνο ως ばら στα χιραγκάνα ή ως バラ στα κατακάνα.
Οι Ιάπωνες επινόησαν επίσης πολλά από τα δικά τους kanji για να ονομάσουν πράγματα που μπορούσαν να βρεθούν στην Ιαπωνία, αλλά όχι στην Κίνα (συνήθως φυτά και ζώα). Αυτά ονομάζονται κοκούτζι (kanji: 国字, hiragana: こくじ) που σημαίνει "εθνικοί χαρακτήρες", ή wasei-kanji (kanji: 和製漢字, hiragana: わせいかんじ) που σημαίνει "ιαπωνικής κατασκευής κινεζικοί χαρακτήρες". Τα κοκούτζι περιλαμβάνουν τα ονόματα ψαριών όπως ιβάσι (καντζί: 鰯, χιραγκάνα: いわし, που σημαίνει: σαρδέλα), ταρά (καντζί: 鱈, χιραγκάνα: たら, που σημαίνει: μπακαλιάρος) και κίσου (καντζί: 鱚, χιραγκάνα: きす, που σημαίνει: sillago), και δέντρα όπως το kashi (kanji: 樫, hiragana: かし, που σημαίνει: αειθαλής βελανιδιά), το sugi (kanji: 椙, hiragana: すぎ, που σημαίνει: ιαπωνικός κέδρος), και kaba ή momiji (kanji: 椛, hiragana: かば/もみじ, που σημαίνει: σημύδα/σφενδάμι). Τα περισσότερα κοκούτζι έχουν μόνο kun'yomi επειδή είναι yamato kotoba, αλλά μερικά kanji έχουν επίσης on'yomi, όπως το 働 (on'yomi: dō どう, kun'yomi: hatara(ku) はたら(く), που σημαίνει: εργασία), και μερικά έχουν μόνο on'yomi, όπως το 腺 (on'yomi: sen せん, που σημαίνει: αδένας).
